วัดพระธาตุดอยกองมู อ.เมืองแม่ฮ่องสอน จ.แม่ฮ่องสอน ตรวจสอบแล้ว

วัดพระธาตุดอยกองมู ตั้งอยู่ที่ตำบลจองคำ อำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน จังหวัดแม่ฮ่องสอน

วัดพระธาตุดอยกองมู ศาสนสถานคู่บ้านคู่เมืองของจังหวัดแม่ฮ่องสอน เดิมชื่อ “วัดปลายดอย” ตั้งอยู่ที่ดอยกองมู ทางทิศตะวันตกของอำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน เชื่อกันว่า ภูเขาลูกนี้มีลักษณะเหมือนองค์พระเจดีย์ จึงเรียกว่า พระธาตุดอยกองมู บนยอดดอยประดิษฐานพระธาตุเจดีย์ ศิลปะไทใหญ่-พม่า จำนวน 2 องค์ พระเจดีย์องค์ใหญ่ สร้างโดยคหบดี ชื่อ จองต่องสู่ และนางเหล็ก ผู้เป็นภรรยา เมื่อ พ.ศ. 2403 ส่วนพระธาตุเจดีย์องค์เล็กสร้างเมื่อ พ.ศ. 2417 โดยพระยาสิงหนาทราชา เจ้าเมืองแม่ฮ่องสอนคนแรก โดยคำว่า “กองมู” เป็นภาษาไทใหญ่แปลว่า “พระเจดีย์” กรมศิลปากรได้ประกาศขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานแห่งชาติ เมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2524

สำหรับผู้ที่มาเยี่ยมชมความงามของวัดและพระธาตุทั้งสององค์นี้แล้ว ต้องไม่ลืมบูชาธาตุทั้ง 4 หรือที่ชาวไทใหญ่ เรียกว่า “สี่ปา” (ภาษาพม่าเรียกว่า “เลปา”) ซึ่งประกอบ ไปด้วย ดิน น้ำ ลม ไฟ ชาวไทใหญ่เชื่อว่า เมื่อธาตุใดธาตุหนึ่งอ่อน จะไม่มีพลังสร้างความสมดุลกับธาตุที่เหลือ ทำให้สุขภาพไม่แข็งแรง จึงต้องเสริมธาตุเพื่อให้เกิดความสมดุลในร่างกาย นั่นคือ การถวายธาตุทั้ง 4 บูชาพระธาตุนั่นเอง

ปูชนียสถานและปูชนียวัตถุที่สำคัญ

1. พระธาตุเจดีย์องค์ใหญ่ สร้างโดยคหบดีชื่อ จองต่องสู่ และ นางเหล็ก ผู้เป็นภรรยา ในปี พ.ศ. 2403 หรือจุลศักราช  1222 ภายในบรรจุพระธาตุของพระโมคคัลลานะเถระ (พระอัครสาวกเบื้องซ้าย) ซึ่งนำมาจากเมืองมะละแหม่ง ประเทศพม่า เป็นเจดีย์ทรงเครื่องแบบมอญ ประดับลวดลายปูนปั้น มีฐานแปดเหลี่ยมซ้อน 3 ชั้น บริเวณฐานด้านล่างประดับด้วยซุ้มพระตามทิศทั้งแปด

2. พระธาตุเจดีย์องค์เล็ก สร้างในปี พ.ศ. 2417 หรือจุลศักราช 1236 โดยพระยาสิงหนาทราชา เจ้าผู้ครองแม่ฮ่องสอนคนแรก ภายในบรรจุพระธาตุของพระสารีบุตรเถระ (พระอัครสาวกเบื้องขวา) ที่พระอู่เอ่งต๊ะก๊ะ นำมาจากเมืองมัณฑะเลย์ ประเทศพม่า มีลักษณะเป็นเจดีย์ทรงเครื่องแบบมอญ มีฐานสี่เหลี่ยมจัตุรัสซ้อน 3 ชั้น ตรงมุมทั้งสี่ของฐาน มีปูนปั้นรูปสิงห์ประดับอยู่ บริเวณฐานด้านล่างประดับด้วยซุ้มพระแบบศิลปะมอญ ซุ้มประธานมีหลังคา ประดับเรือนยอด 3 ยอด แต่ละยอดเป็นทรงปราสาทซ้อน 3 ชั้น ประดับลวดลายปูนปั้นสวยงาม

3. พระวิหาร ตั้งอยู่ด้านหน้าเจดีย์ เป็นศิลปะไทใหญ่ผสม พม่า คือมีปานซอย หรือ ลายไต มีดุนดอกครบถ้วนสมบูรณ์ มองแบบ 3 มิติ ปัจจุบัน หาช่างสมัยใหม่ที่ฝีมือละเอียด ประณีตแบบนี้ยากมาก ถือเป็นช่างใหญ่ฝีมือชั้นเอกของ จังหวัดแม่ฮ่องสอนทีเดียว

4. พระประธานประจำพระวิหาร เป็นพระปางมารวิชัย ศิลปะ แบบไทใหญ่ ลักษณะเด่นดูได้จากใบหน้าอิ่มเอิบ มีคิ้ว ติ่งหูชนกับบ่า ผิวเป็นสีขาว ทาปากแดง และสังฆาฏิดูพลิ้วไหว

5. พระพุทธรูปประจำพระวิหาร เป็นพระประจำวันจันทร์ ปางห้ามญาติ ตามความเชื่อชาวไทใหญ่ ถือเป็นวันสำคัญ ที่สุด จึงมีสิ่งปลูกสร้างขนาดใหญ่เป็นพิเศษ พระวันจันทร์ จึงไม่สร้างบนฐานเจดีย์ แต่จะสร้างในวิหารแยกออกมา

ภายในวัดยังมีสิ่งที่น่าสนใจอื่นๆ อีกมากมาย อาทิ ภาพวาดจิตรกรรมฝาผนังพระพุทธประวัติ ที่ดูงดงามโดดเด่น ด้วยพุทธศิลป์กลิ่นอายพม่า รูปปั้นสิงห์รอบเจดีย์ และสิงห์ที่หันไปทางเมืองแม่ฮ่องสอน เป็นความเชื่อพม่า สื่อถึง การคุ้มครองปกปักษ์รักษาเมือง เพราะเชื่อกันว่าสิงห์เป็นบิดาของชาวพม่า นอกจากนี้ยังมีระฆังเก่าแก่ ที่เชื่อว่า หากใครตีระฆังนี้แล้วจะได้กลับมาแม่ฮ่องสอนอีกครั้ง และจากวัดพระธาตุดอยกองมูนี้สามารถมองเห็นภูมิประเทศและ ทิวทัศน์รอบตัวเมืองแม่ฮ่องสอนได้อย่างชัดเจน วัดนี้มีงานเทศกาลประจำปีที่น่าสนใจ เช่น วันปีใหม่ วันสงกรานต์ โดยเฉพาะในวันออกพรรษาจะมีการตักบาตรดาวดึงส์ หรือตักบาตรเทโวโรหณะ เป็นต้น

พระสุมณฑ์ศาสนกิตติ์
เจ้าคณะจังหวัดแม่ฮ่องสอน
เจ้าอาวาสวัดพระธาตุดอยกองมู