วัดหมอกจำแป่ ตั้งอยู่ที่บ้านหมอกจำแป่ เลขที่ 94 หมู่ 1 ตำบลหมอกจำแป่ อำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน จังหวัดแม่ฮ่องสอน
วัดหมอกจำแป่ ถือเป็นวัดเก่าแก่ที่สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2394 พร้อมกับการก่อตั้งหมู่บ้านหมอกจำแป่ เป็นภาษาไทใหญ่ “หมอก” แปลว่า “ดอก” ส่วน “จำแป่” แปลว่า “ดอกลั่นทม” (ลีลาวดี) ซึ่งได้ตั้งเป็นชื่อของชุมชนและวัด เนื่องจากในพื้นที่มีต้นจำแป่ขึ้นหนาแน่น หมอกจำแป่จึงได้กลายมาเป็นชื่อของชุมชนและวัดหมอกจำแป่นั่นเอง
เดิมทีวัดหมอกจำแป่มี เพียงอาคารไม้หลังเล็กๆ พื้นและฝาผนังทำจากไม้ไผ่ หลังคามุงด้วยใบตองตึง (ใบพลวง) พอที่จะประกอบพิธีทางศาสนาได้เท่านั้น ต่อมาประชาชนได้ร่วมกันก่อสร้างขึ้นใหม่ โดยเปลี่ยนจากไม้ไผ่เป็นไม้เนื้อแข็ง หลังคามุงด้วยสังกะสี และ ได้ก่อสร้างถาวรวัตถุต่างๆ ภายในวัดเพิ่มขึ้น ได้แก่ อุโบสถ เจดีย์ กุฏิ และอาคารต่างๆ เป็นต้น
ต่อมาในปี พ.ศ. 2548 ได้ดำเนินการก่อสร้างอุโบสถหลังใหม่ เป็นอุโบสถทำด้วยไม้ สักทองทั้งหลัง ศิลปะไทใหญ่ประยุกต์ ถือได้ว่าเป็นอุโบสถที่ มีความงดงามอย่างยิ่ง
วัดหมอกจำแป่ สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย มีเนื้อที่ทั้งสิ้น 10 ไร่ ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาครั้งแรกเมื่อวันที่ 23 มิถุนายน 2514 และครั้งที่ 2 เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2553 ภายหลังจากสร้างอุโบสถหลังใหม่ สำหรับการเดิน ทางจากตัวเมืองแม่ฮ่องสอน ใช้เวลาประมาณ 20 นาที เท่านั้น
หมู่บ้านหมอกจำแป่ถือได้ว่าเป็นชุมชนน่าอยู่ที่มี ความหลากหลายทางชาติพันธุ์ ไม่ว่าจะเป็นไทใหญ่ ม้ง ปะโอ และจีนยูนนาน ซึ่งอาศัยอยู่ร่วมกันอย่างสงบสุข วัดหมอก จำแป่จึงเป็นศาสนสถานสำคัญและยังเป็นอีกหนึ่งแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของจังหวัดแม่ฮ่องสอน ที่มีความ โดดเด่นงดงามด้วยเอกลักษณ์ตามแบบฉบับศิลปะไทใหญ่ โดยเฉพาะส่วนบนของหลังคาที่มีการประดับฉลุปานซอย อย่างประณีตงดงาม
ปูชนียสถาน และปูชนียวัตถุที่สำคัญ
1. อุโบสถ เป็นอุโบสถ 2 ชั้น สร้างด้วยไม้สักทั้งหลัง มีลักษณะทางสถาปัตยกรรมแบบไทใหญ่ หลังคาประดับด้วยปานซอย ที่ฉลุลวดลายอย่างงดงาม ฝีมือช่างชาวไทใหญ่ในจังหวัดแม่ฮ่องสอน วางศิลาฤกษ์เมื่อวัน พฤหัสบดีที่ 4 พฤษภาคม พ.ศ. 2549 โดยมีพระครูอนุสนธิ์ธรรมกิจ เมธิโก (พิทักษ์ศิลป์ ศรีวงศ์) เจ้าอาวาสวัดหมอกจำแป่ เจ้าคณะตำบลหมอกจำแป่ เป็นประธานฝ่ายสงฆ์ นายวิโรจน์ ลืนคำ กำนันตำบลหมอกจำแป่ เป็นประธานฝ่ายฆราวาส พร้อมด้วย หน่วยงานราชการ และคณะศรัทธาร่วมด้วยช่วยกัน ใช้เวลาก่อสร้าง 6 ปี งบประมาณทั้งสิ้น 7,957,689 บาท
2. ศาลาการเปรียญ เป็นอาคารหลังใหม่สร้างด้ว ไม้สัก ศิลปะไทใหญ่ เริ่มดำเนินการก่อสร้างในปี พ.ศ. 2540 แล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2543 โดยมีพระครู อนุสนธิธรรมกิจ เมธิโก (พิทักษ์ศิลป์ ศรีวงศ์) เจ้าอาวาสวัดหมอกจำแป่ เป็นประธานฝ่ายสงฆ์ นาย สมจิตร ฉ่ำมณี กำนันตำบลหมอกจำแป่ เป็นประธานฝ่ายฆราวาส พร้อมด้วยหน่วยงานราชการ และคณะศรัทธาร่วมกันสร้างศาลาการเปรียญหลังใหม่นี้ขึ้น ทดแทนหลังเก่าที่ชำรุดทรุดโทรมลง ด้วยงบประมาณ ทั้งสิ้น 6,975,899 บาท
3. พระธาตุเจดีย์
4. พระพุทธรูปโบราณ
นอกจากนี้ วัดหมอกจำแป่ ยังมีความร่มรื่นของแมกไม้นานาพันธุ์ เนื่องจากพระครูอนุสนธิ์ธรรมกิจ ท่านได้บำรุงดูแลรักษาพันธุ์ไม้ต่างๆ เป็นอย่างดี ทั้งไม้ยืนต้น ไม้ดอกไม้ประดับ อีกทั้งยังเป็นต้นแบบการปลูกผักสวนครัวรั้วกินได้ให้กับชาวบ้านด้วย วัดหมอกจำ แป่แห่งนี้เป็นทางผ่านที่จะเดินทางไปเที่ยวบ้านรักไทย ปางอุ๋ง และถ้ำปลา แหล่งท่องเที่ยวชื่อดังของแม่ฮ่องสอน ปัจจุบันมีการสร้างสะพานรวมใจ (โขปองจู) เชื่อมจากถนนเข้าสู่วัดหมอกจำแป้ ง่ายต่อการเดินทางเข้ามาเยี่ยมชม ไหว้พระ และนมัสการพระธาตุเจดีย์ พร้อมกับสัมผัสบรรยากาศอันงดงามของวิวธรรมชาติท้องทุ่งนา
พระครูอนุสนธิ์ธรรมกิจ พิทักษ์ศิลป์ เมธีโก
เจ้าคณะอำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน
เจ้าอาวาสวัดหมอกจำแป่