วัดปางหมู อ.เมืองแม่ฮ่องสอน จ.แม่ฮ่องสอน

พระธาตุวัดปางหมู ตั้งอยู่ที่ บ้านปางหมู เลขที่ 162 หมู่ 1 ถนนสายแม่ฮ่องสอน-ปาย ตำบลปางหมู อำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน จังหวัดแม่ฮ่องสอน

พระธาตุวัดปางหมู เป็นวัดเก่าแก่คู่บ้านคู่เมืองและเป็นวัดประจำ ชุมชนบ้านปางหมู สำหรับที่มาของชื่อ “ปางหมู” มาจากเดิมทีบริเวณ นี้เป็นโป่งดินติดกับลำน้ำปาย มีหมูป่ามาหากินบริเวณนี้เป็นจำนวนมาก จึงเป็นที่มาของชื่อหมู่บ้าน โดยเพี้ยนจาก “โป่งหมู” เป็น “ปางหมู” ปัจจุบันโป่งหมูตั้งอยู่บนพื้นที่สาธารณะเรียกว่า “นาจอง” ส่วนวัดปางหมู หรือ พระธาตุวัดปางหมู สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2010 เป็นหนึ่งในวัดเก่าแก่คู่บ้านคู่เมืองของจังหวัดแม่ฮ่องสอน สันนิษฐานว่าสร้างมา พร้อมกับหมู่บ้านของชาวไทใหญ่ดั้งเดิม จึงเป็นสถานที่เริ่มแรกของการตั้งเมืองแม่ฮ่องสอน ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 26 สิงหาคม พ.ศ. 2500

1. พระธาตุวัดปางหมู (พระธาตุปางหมูสุพรรณรังสี) เป็น พระธาตุเก่าแก่ตามแบบศิลปะไทใหญ่ดั้งเดิม สร้างมานาน หลายร้อยปี ต่อมาเมื่อ พ.ศ. 2484-2488 ในสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 ทหารญี่ปุ่นได้สร้างถนนตัดผ่าน จึง ทำให้พื้นที่วัดกับองค์พระธาตุปางหมูตั้งอยู่กันคนละฝั่ง มีการบูรณะองค์พระธาตุมาแล้วหลายครั้ง โดยครั้งหลังสุด พระครูอนุยุตสังฆกิจ (ปิยะศักดิ์ ปณฺฑิโต) พร้อมด้วยคณะศรัทธาบ้านปางหมู ได้ร่วมกันบูรณะ เมื่อวันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2551 นอกจากนี้รอบองค์พระธาตุปางหมูยัง มีระเบียงชมวิวทิวทัศน์ได้จากมุมสูง โดยเฉพาะยามเย็น จะได้ชมแสงสุดท้ายท่ามกลางบรรยากาศท้องทุ่งและทิวเขา หรือจะเป็นยามเช้าที่อบอวลไปด้วยทะเลหมอกขาวละมุน

2. พระอุโบสถ สร้างเมื่อ พ.ศ. 2500 เป็นศิลปะแบบไท ใหญ่ ปูชนียวัตถุที่สำคัญ คือ พระพุทธรูปปูนปั้น (เจ้าพะล้า เหม่ป๊อก) ขนาดหน้าตัก 40 นิ้ว มีจารึกตรงฐานพระด้วยอักษรไทใหญ่ระบุว่า สร้างโดย พะล้าตะก่าก้างน้อยสุรวงศ์ เมื่อ พ.ศ.2432 สันนิษฐานว่าน่าจะเป็นผู้นำหมู่บ้านในสมัยนั้น ลักษณะของพระพุทธรูปได้รับอิทธพลศิลปะอังวะ นั่งขัดสมาธิเพชร พระวรกายลงรักปิดทอง จีวรเดินเส้นรัก และประดับด้วยกระจกเป็นลวดลายเครือเถา

3. พระบรมสารีริกธาตุและต้นศรีมหาโพธิ์จากศรีลังกา ทางวัดได้รับประทานพระบรมสารีริกธาตุ ซึ่งเป็นส่วนอัฐิของพระพุทธเจ้า จากสมเด็จพระสังฆราชศรีลังกา เมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน 2562 นำมาประดิษฐานเป็นการถาวร ณ พระธาตุวัดปางหมู

4. พระพุทธสุริยเมตตรัย ประดิษฐานบริเวณด้านหน้าองค์พระธาตุวัดปางหมู เป็นพระพุทธรูปปางเปิดโลกขนาดใหญ่ สูง 12 เมตร อีกทั้งยังเป็นพระพุทธรูปประจำจังหวัดแม่ฮ่องสอนอีกด้วย

5. ศาลาการเปรียญ เป็นสถาปัตยกรรมแบบไทใหญ่ มีความโดดเด่นงดงาม และเป็นเอกลักษณ์ไม่เหมือนใคร

6. พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านพระธาตุวัดปางหมู จัดแสดงข้าวของเครื่องใช้ดั้งเดิมของกลุ่มชาติพันธุ์ไทใหญ่ สะท้อนวิถีชีวิต ทั้งด้านเกษตรกรรม เครื่องแต่งกายพื้นเมือง และศาสนวัตถุต่างๆ ของวัด นับเป็นโรงเรียนภูมิปัญญาท้องถิ่นที่มีการ ถ่ายทอดโดยปราชญ์ชาวบ้านได้อย่างน่าสนใจ

7. พระอุปคุตเถระ หรือ พระทันใจ ขนาดหน้าตักกว้าง 111 ซม. สูง 173 ซม. จัดสร้างโดยพระครูอนุยุตสังฆกิจ เจ้า อาวาสพระธาตุวัดปางหมู และคณะสงฆ์จังหวัดแม่ฮ่องสอน ร่วมกับคณาจารย์-นักศึกษาปริญญาเอก พุทธศิลปกรรมรุ่น 4 มหาวิทยาลัยจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย พระอุปคุตเถระหรือพระทันใจนี้ เป็นพระที่บันดาลโชคลาภทั้งหลาย โดยมีพิธี ปั้นตั้งแต่ช่วงเย็นวันที่ 5 เมษายน และตั้งแต่ช่วงเช้า วันที่ 7 เมษายน 2568 ช่วงเวลา 06.00 – 18.00 น. และใน เวลา 09.19 น. เป็นพิธีบรรจุหัวใจ เพื่อสร้างบารมีและเป็น บุญกิริยานุสรณ์สืบสานวัฒนธรรมอันดีงามของชาวพุทธให้คงอยู่สืบไป

พระครูอนุยุตสังฆกิจ (ปิยะศักดิ์ ปณฺฑิโต)
เจ้าอาวาสพระธาตุวัดปางหมู