วัดมหาวัน (พระรอดหลวง) อ.เมืองลำพูน จ.ลำพูน ตรวจสอบแล้ว

วัดมหาวัน ตั้งอยู่เลขที่ 52 ถ.จามเทวี ต.ในเมือง อ.เมืองลำพูน จ.ลำพูน

วัดมหาวัน เดิมชื่อ วัดมหาวนาราม สร้างประมาณปี พ.ศ.๑๒๐๔ สมัยพระนางจามเทวี ปฐมกษัตริย์แห่งนครหริภุญชัย วัดมหาวัน นอกจากจะเป็นพระอารามหลวงในสมัยนั้นแล้ว ยังเป็นสถานที่บรรจุ พระรอด พระพิมพ์ที่สร้างขึ้นเป็นครั้งแรกของโลก และยังเป็นที่ ประดิษฐาน “พระพุทธสิกขีปฏิมากร” หรือที่คนทั่วไปเรียกว่า “พระ รอดหลวง”

จากหนังสือจามเทวีวงศ์กล่าวว่า พระนางจามเทวีพร้อมด้วยข้าราชบริพารและราษฎรทั้งหลาย ได้เดินทางจากเมืองละโว้มา ทางชลมารค ตามคำเชิญของวาสุเทพฤๅษีและสุกกทันตฤๅษี ซึ่งเป็นผู้สร้างเมืองหริภุญชัย บนฝั่งตะวันตกของแม่น้ำกวงเพื่อมาปกครองเมืองนี้

หลังจากพิธีราชาภิเษกเป็นปฐมกษัตริย์แล้ว พระนางจามเทวีได้ชักชวนบรรดาประชาราษฎร์ให้สร้างพระอารามน้อยใหญ่ ให้เป็นที่พำนักของพระภิกษุสงฆ์จำนวน 500 รูป ที่พระนางได้อาราธนามาจากกรุงละโว้ ซึ่งพระนางได้สร้างมหาวิหารรวม 4 แห่งในนครหริภุญชัย (ไม่นับรวมวัดกู่ละมัก ที่ตั้งอยู่ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ปัจจุบันชื่อว่า วัดรมณียาราม เพราะสร้างก่อนพิธีราชาภิเษก) ได้แก่ 1. อรัญญิกรัมมาราม (อยู่ทางทิศตะวันออก ปัจจุบันคือ วัดดอนแก้ว หรือ วัดต้นแก้ว) 2. อาพัทธาราม (อยู่ทางทิศเหนือ ปัจจุบันคือ วัดพระคงฤๅษี) 3. มหาลดาราม (อยู่ทางทิศใต้ ปัจจุบันคือ วัดประตูลี้ หรือ วัดสังฆาราม) 4. มหาวนาราม (อยู่ทางทิศตะวันตก ปัจจุบัน คือ วัดมหาวัน)

เมื่อสร้างวัดเสร็จเรียบร้อยแล้ว พระนางจามเทวีได้สร้างพระพุทธรูปและพระพิมพ์เป็นจำนวนมาก พระพิมพ์ส่วนหนึ่งบรรจุไว้ในเจดีย์ของมหาวิหาร 4 แห่ง อีกส่วนแจกจ่ายให้ทหาร ข้าราชบริพาร และประชาชนทั่วไป มหาวิหารทั้งสี่มีความเจริญรุ่งเรืองมาโดยตลอดรัชสมัย หลังจากพระนางจามเทวีสวรรคตแล้ว วัดมหาวนารามยังคงอยู่ในความอุปถัมภ์ราชวงศ์จามเทวีตลอดมา ตำนามมูลศาสนาบันทึกไว้ว่า พญาสรรพสิทธิ์ กษัตริย์แห่งนครหริภุญชัยเคย บรรพชาเป็นสามเณรจำพรรษาที่วัดนี้ เมื่อปี พ.ศ. 1620 พญาสรรพสิทธิ์ได้เป็นประธานบูรณปฏิสังขรณ์วัดมหาวนารามและพระเจดีย์ ได้สร้างพระพุทธรูปองค์ใหญ่ ปางมารวิชัย 1 องค์ เป็นพระประธานในวิหาร และได้เปลี่ยน ชื่อวัดเป็น “วัดมหาวัน”

กาลต่อมาวัดมหาวันได้กลายเป็นวัดร้าง แต่จะร้างไปเป็นระยะเวลากี่ปีไม่มีข้อมูลแน่ชัด จนกระทั่งปี พ.ศ. 2365 ปรากฏว่า ได้มีพระภิกษุและสามเณรจำนวนหนึ่งจำพรรษาอยู่ที่วัดมหาวัน ซึ่งครูบาอินทรภิกษุ เป็นเจ้าอาวาสในขณะนั้น ต่อมาในปี พ.ศ. 2373 มี ครูบาอริยวังโส เป็นเจ้าอาวาสวัดมหาวัน ซึ่งท่านได้พัฒนาด้านการศึกษาของพระสงฆ์และสามเณรในวัดจนมีความเจริญขึ้นเป็นอันมาก ท่านได้จารึกคัมภีร์บาลีไวยกรณ์ต่างๆ มากมาย ไว้เป็นมรดกให้แก่วัดมหาวันจนถึงทุกวันนี้

ปูชนียสถานและปูชนียวัตถุที่สำคัญ

1. เจดีย์วัดมหาวัน บางคนเรียก “กรุพระรอด” สร้างในสมัยพระนางจามเทวี ได้รับการบูรณะครั้งแรกในปี พ.ศ. 1620 สมัยพญาสรรพสิทธิ์ และบูรณะครั้งที่ 2 ในปี พ.ศ. 1871 สมัยพญาฟูคำ ต่อมาวัดได้ร้างไปเป็นเวลานาน เจดีย์ได้ปรักหักพังไปเหลือแต่ฐานสูงประมาณ 6 เมตร ทางวัดโดยท่านเจ้าคุณพระญาณมงคล จึงได้บูรณะเจดีย์ขึ้นใหม่ โดยสร้างครอบฐานเจดีย์องค์เก่าในปี พ.ศ.2465 และได้บูรณะอีกหลายครั้ง ครั้งสุดท้ายคือปี พ.ศ. 2537 ท่านพระครูพิศาลธรรมนิเทศก์ ได้บูรณะครั้งใหญ่โดยฉาบปูนและหุ้มทองทั้งองค์ เจดีย์แห่งนี้เป็นที่บรรจุพระรอดลำพูน 1 ใน 5 พระเครื่องชุดเบญจภาคี ที่มีอายุเก่าแก่ที่สุด

2. พระรอด เป็นพระพิมพ์ขนาดเล็กที่สุดในบรรดาพระเครื่องสกุลลำพูน สร้างครั้งแรกในสมัยพระนางจามเทวี โดยฤๅษีนารอด ประมาณ 1,300 กว่าปีมาแล้ว พระรอดเป็นพระพิมพ์เนื้อดินเผา ปางมารวิชัย มีฐานใต้ที่นั่งและผ้านิสีทนะ (ผ้าปูนั่ง) ปูรองไว้ บนฐานข้างหลังองค์พระ มีลวดลายกะจัง ไม่อยู่ในเรือนแก้ว พระพักตร์มีพระโขนง (คิ้ว) เนตร (ตา) โอษฐ์ (ปาก) และนาสิก (จมูก) พระอุระ (อก) ผึ่งผาย พระกรรณ (หู) ยาวลง มาเกือบจดพระอังสะ (บ่าหรือไหล่) ทั้งสองข้าง ส่วนด้านหลังของพระพิมพ์ไม่มีลวดลาย พระรอดมีหลายขนาด ตั้งแต่ขนาดโตเท่าพระคง ไปจนถึงขนาดเล็กเท่าเม็ดมะขาม พระรอดมีหลายสี เช่น สีแดง สีดอกพิกุล สีเทา สีดำ เป็นต้น เชื่อกันว่าพระรอดมีความศักดิ์สิทธิ์ และความขลังในด้านแคล้วคลาด ปราศจากภัยพิบัติทั้งปวง มีเสน่ห์เมตตามหานิยม ได้ลาภผลและคงกระพันชาตรี กรุพระเครื่องชื่อดัง คือ พระรอดมหาวัน ถือเป็นแบบพิมพ์องค์พระรอดที่มีชื่อเสียง เซียนพระทุกคนต่างการันตี

3. พระพุทธสิกขีปฏิมากร หรือเรียกกันว่า พระรอดหลวง
เป็นพระพุทธรูปที่สร้างด้วยหินศิลาสีดำ หน้าตักกว้าง 17 นิ้ว สูง 36 นิ้ว นั่งขัดสมาธิเพชร ปางสมาธิ ประดิษฐานบนแท่นแก้วที่มีงาช้างครอบ ตั้งอยู่ด้านหน้าพระประธานในวิหาร เป็นพระพุทธรูปที่พระนางจามเทวีอัญเชิญมา
จากเมืองละโว้ เมื่อประมาณปี พ.ศ.1204

4. ธรรมาสน์ทรงปราสาท สร้างใน พ.ศ. 2486 ปัจจุบัน ตั้งอยู่ในวิหาร

พระครูปลัดคณานุวัตร (ประกอบบุญ สิริญาโน)
เจ้าอาวาสวัดมหาวัน